Çelik Boru: Temel Özellikler, Çeşitler ve Sektörel Kullanım Alanları
Modern endüstrinin temel yapı taşlarından biri olan çelik boru, sıcak veya soğuk haddelenmiş çelik sacdan üretilen, içi boş, uzun silindir şeklindeki yapı elemanıdır. Yüksek mukavemeti ve esnekliği sayesinde sıvı, gaz ve katı maddelerin taşınmasından, yapısal destek elemanlarına kadar geniş bir yelpazede kullanılır. Çelik boruların kalitesi ve çeşidi, kullanılacağı projenin gereksinimlerine göre dikkatle seçilmelidir.
1. Çelik Boru Üretim Yöntemleri ve Çeşitleri
Piyasada temel olarak iki ana üretim yöntemi bulunmaktadır ve bu yöntemler borunun kullanım amacını, dayanımını ve maliyetini doğrudan etkiler.
Dikişli (Kaynaklı) Çelik Borular
Sıcak veya soğuk haddelenmiş çelik sacların (rulo) istenen çapa getirilerek bükülmesi ve boylamasına bir kaynak dikişi ile birleştirilmesiyle üretilir. Bu borulara, yüksek frekanslı indüksiyon kaynağı (ERW) veya spiral kaynak (HSAW) gibi yöntemlerle kaynak yapılır. Üretim hızı yüksektir ve maliyeti genellikle dikişsiz borulara göre daha düşüktür. Özellikle su tesisatları, havalandırma, yapısal çelik konstrüksiyon ve düşük basınçlı hatlarda yaygın olarak kullanılırlar. 
Dikişsiz (Çekme) Çelik Borular
Katı haldeki çelik kütüğün (Billet) ısıtılıp delinerek ve ardından haddeleme işlemiyle uzatılıp şekillendirilmesiyle üretilir. Adından da anlaşılacağı gibi, bu boruların üzerinde herhangi bir kaynak dikişi bulunmaz. Bu üretim şekli, boruyu iç ve dış basınca karşı çok daha dirençli hale getirir. Bu nedenle, petrokimya, doğal gaz ve enerji santralleri gibi yüksek basınç ve sıcaklığın olduğu kritik hatlarda vazgeçilmezdir. Detaylı teknik bilgi için çelik boru üretim süreçlerine bakılabilir.
2. Kaplama Çeşitlerine Göre Çelik Boru Türleri
Çelik borular, ana kullanım ortamlarına uygun olacak şekilde farklı yüzey işlemleriyle korunur.
Siyah Çelik Boru (Karbon Çelik)
Herhangi bir yüzey kaplaması yapılmamış borudur. İç mekan, kuru ortamlar ve kaynaklı imalatlar için idealdir. Doğal haliyle korozyona karşı korumasızdır.
Galvanizli Çelik Boru
Siyah çelik borunun, erimiş çinko banyosuna daldırılarak (Sıcak Daldırma Galvaniz) çinko ile kaplanmasıyla elde edilir. Bu çinko kaplama, boruyu nem, su ve dış ortam koşullarına karşı mükemmel şekilde korur. Yangın sistemleri, dış mekan konstrüksiyonları ve su dağıtım hatlarında tercih edilir.
3. Çelik Boru Ağırlık ve Ölçü Standartları
Çelik boru ticareti, metraj veya tonaj bazında yapılır. Bu nedenle, borunun dış çapı, et kalınlığı ve birim metraj ağırlığı hayati önem taşır. Ağırlık hesabı, malzemenin yoğunluğu ($7.85 g/cm^3$) üzerinden teorik olarak yapılır.
| Nominal Çap (inç) | Dış Çap (mm) | Et Kalınlığı (mm) | Metre Ağırlığı (kg/m) | Tahmini Metre Fiyatı (USD) |
|---|---|---|---|---|
| 1/2″ | 21.3 mm | 2.0 mm | 0.96 kg/m | $ 0.90 – $ 1.10 |
| 1″ | 33.7 mm | 2.5 mm | 1.90 kg/m | $ 1.75 – $ 2.10 |
| 2″ | 60.3 mm | 2.9 mm | 4.01 kg/m | $ 3.60 – $ 4.30 |
| 3″ | 88.9 mm | 3.2 mm | 6.70 kg/m | $ 6.00 – $ 7.20 |
| 4″ | 114.3 mm | 3.6 mm | 9.84 kg/m | $ 8.80 – $ 10.50 |
| 6″ | 168.3 mm | 4.5 mm | 18.30 kg/m | $ 16.50 – $ 19.80 |
Çelik Boru Ağırlık ve Maliyet Hesaplayıcı
Farklı çap ve kalınlıktaki borularınızın metraj ağırlığını ve yaklaşık maliyetini hesaplayın.
4. Çelik Boruların Başlıca Kullanım Alanları
Çelik borunun yüksek dayanımı ve şekillendirilebilme özelliği, onu sayısız endüstriyel ve yapısal uygulama için ideal bir malzeme haline getirir. 
- Sıvı ve Gaz İletimi: Petrol, doğal gaz, su, buhar ve kimyasal maddelerin uzun mesafelere güvenle taşınması.
- Yapısal Uygulamalar: Bina iskeletleri, köprü ayakları, sanayi tesisleri, çatılar ve çelik konstrüksiyonlarda kolon/kiriş olarak.
- Makine ve Otomotiv: Hidrolik silindirler, araç şasileri ve makine parçaları.
- Isıtma ve Soğutma Sistemleri: Kazanlar, ısı eşanjörleri ve iklimlendirme sistemlerinin boru hatları.
- Tarım ve Sulama: Büyük ölçekli sulama hatları ve sera konstrüksiyonları.
5. Doğru Boru Seçiminde Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Basınç Dayanımı: Yüksek basınç ve sıcaklık gerektiren hatlarda dikişsiz borular tercih edilmelidir.
- Korozyon Riski: Dış ortam ve nemli yerlerde mutlaka galvanizli veya özel kaplamalı borular kullanılmalıdır.
- Kaynaklanabilirlik: Borunun kalitesi (örneğin St 37, S235JRH gibi) kaynak ve bükme işlemlerine uygun olmalıdır.
- Maliyet Optimizasyonu: Yapısal amaçlı ve düşük basınçlı hatlar için, daha ekonomik olan dikişli borular ve uygun et kalınlığı seçilmelidir.