Galvaniz Sacın Korozyon Sırrı: Paslanma Nedenleri ve Koruma Yöntemleri
Metal endüstrisinin en önemli malzemelerinden biri olan galvaniz sac, temel olarak çeliğin erimiş çinko banyosuna daldırılarak kaplanmasıyla elde edilir. Bu işlem, çeliğin en büyük düşmanı olan korozyona karşı güçlü bir bariyer oluşturur. Ancak, her koruma mekanizması gibi, galvaniz kaplama da zamanla veya bazı çevresel faktörler nedeniyle zayıflayabilir ve nihayetinde temel çelik malzemenin paslanmasına yol açabilir. Bu kapsamlı rehber; galvanizli malzemenin korunma mekanizmasını, **paslanmanın temel nedenlerini** ve bu süreci uzatmak için uygulanabilecek pratik yöntemleri detaylıca incelemektedir. Doğru malzeme seçimi ve korunma stratejisi, projenizin ömrünü belirleyen en kritik faktördür.
1. Galvanizasyonun Temel Mekanizması: Katodik Koruma
Galvanizasyonun başarısı, çinkonun çelikten daha reaktif (daha az soy) bir metal olmasından kaynaklanır. Bu duruma katodik koruma denir. Çinko, çelik malzemenin yüzeyinde küçük bir çizik veya hasar oluşsa bile, çevresel etkilere karşı kendini feda ederek (kurban anotu rolünü üstlenerek) alttaki çeliği korur. Çinko tabakası tamamen bitene kadar, alttaki çelik paslanmaya başlamaz.
Çinko Kaplamanın İkili Koruma Rolü
Çinko kaplama iki temel yolla koruma sağlar:
- Bariyer Koruma: Çinko tabakası, nem, oksijen ve korozif kimyasalların çeliğe ulaşmasını engeller. Bu, ilk ve en önemli savunma hattıdır.
- Katodik Koruma: Kaplama zarar gördüğünde ve çelik açığa çıktığında, çinko atomları çelik atomlarından önce oksitlenerek (paslanarak) malzemenin temel yapısını bozulmaktan kurtarır.
2. Galvaniz Sacın Paslanmasına Yol Açan Kritik Faktörler
Galvanizli bir yüzeyin paslanması, genellikle çinko katmanının tamamen tükenmesi veya yerel olarak hızla aşınması sonucu başlar. Bu durum, malzemenin maruz kaldığı çevresel koşullara ve işlenme şekline bağlıdır.
Hızlandırıcı Çevresel Koşullar
Aşırı Nem, Tuz ve Endüstriyel Kirlilik
Özellikle deniz kenarı gibi **yüksek tuz** ve **yüksek nem** içeriğine sahip bölgelerde (C5 Korozyon Sınıfı), çinko katmanının tükenme hızı dramatik bir şekilde artar. Tuz ve kükürt oksitler gibi endüstriyel kirleticiler, iletkenliği artırarak elektrokimyasal reaksiyonları hızlandırır ve çinkonun daha kısa sürede çözünmesine neden olur. Bu ortamlarda daha kalın kaplama (Z275 ve üzeri) kullanmak zorunludur.
Yanlış Saklama Koşulları: Beyaz Pas Riski
Sac rulolarının veya levhaların arasına su girmesi ve oksijen erişiminin kısıtlanması, çinko hidroksit (yani **beyaz pas**) oluşumuna yol açar. Bu, çinko kaplamayı hızla ve yaygın şekilde tüketir. Bu risk özellikle sevkiyat ve depolama sırasında yüksektir.
Mekanik ve Kimyasal Hasarlar
- Kaynak ve Kesme İşlemleri: Sacın kesilmesi, bükülmesi veya kaynak yapılması sırasında, yüksek ısı ve mekanik gerilim çinko kaplamayı tahrip ederek alttaki korumasız çeliği açığa çıkarır. Paslanma genellikle bu kenarlarda başlar.
- Asidik ve Alkali Maddeler: Çinko, nötr pH aralığı dışında (pH < 6 veya pH > 12) çok hassastır. Temizlik kimyasalları veya yapı malzemelerinden sızan kireçli sular gibi maddeler, koruyucu çinko oksit tabakasını hızla çözebilir.
3. Çinko Kaplama Kalınlığının (Z Değeri) Önemi ve Kalite Standardı
Galvaniz sacın ömrünü belirleyen ana unsur, üzerindeki çinko kaplamanın miktarıdır. Bu miktar, **Z değeri** ($\text{gr/m}^2$) ile ifade edilir ve doğru seçim, korozyona karşı direnci maksimuma çıkarır.
| Kaplama Kodu | Çinko Miktarı (min. $\text{gr/m}^2$) | Tek Taraflı Kalınlık (μm) | Beklenen Dış Mekan Koruma Ömrü (Tahmini) |
|---|---|---|---|
| Z100 | 100 $\text{gr/m}^2$ | 7 μm | Kısa (5-7 yıl), İç mekanlar. |
| Z180 | 180 $\text{gr/m}^2$ | 13 μm | Orta (10-15 yıl), Standart endüstriyel ortam. |
| Z275 | 275 $\text{gr/m}^2$ | 20 μm | Uzun (15-20+ yıl), Dış cephe, çatı ve nemli bölgeler. |
Sık Kullanılan Ticari Kalite: DX51D
Piyasada en çok talep gören ve şekillendirilebilirlik özelliğine sahip kalite **DX51D**’dir. Bu kalite, basit bükme ve kenetleme işlemleri için idealdir. Daha yüksek yük taşıma gerektiren profillerde ise S Serisi (S250GD, S350GD) yapısal kaliteler tercih edilir.
4. Galvanizli Metali Koruma ve Ömrünü Uzatma Yöntemleri
Çinkonun ömrünü uzatmak ve galvanizli sacın direncini artırmak için ek işlemler uygulanmalıdır.
Duplex Sistemi (Boya + Galvaniz)
En etkili koruma yöntemi, galvaniz kaplama üzerine özel bir boya sistemi uygulamaktır. Bu **Duplex Sistemi**, boyayı ilk bariyer olarak kullanarak çinkonun çevresel etkilere maruz kalmasını engeller. Çinko, boya yıprandığında yedek koruma (katodik koruma) olarak devreye girer. Bu yöntemle, malzemenin ömrü sadece galvaniz kullanıma göre katlanarak uzar.
Pasivasyon (Yüzey İşlemi)
Üretimden hemen sonra, genellikle yüzeye kromat veya çevre dostu kromat içermeyen pasivasyon kimyasalları uygulanır. Bu işlem, özellikle rulo halinde istiflenen saclarda **beyaz pas** oluşumunu engellemek için kritik öneme sahiptir.
5. Plaka Sac Ağırlık ve Güncel Tahmini Maliyet Tablosu
Aşağıdaki tablo, **1000 mm x 2000 mm** standart ebatlı bir plaka sacın teorik ağırlığını ve güncel toptan fiyat seviyelerine göre tahmini **adet maliyetini** göstermektedir. Fiyatlar, KDV hariç olup, yaklaşık **850 USD/Ton** baz fiyat üzerinden hesaplanmıştır.
| Kalınlık (mm) | Ebat (mm) | 1 Plaka Ağırlığı (kg) | Tahmini Adet Maliyeti (USD) |
|---|---|---|---|
| 0.50 mm | 1000 x 2000 | 7.85 kg | $ 7.10 |
| 0.80 mm | 1000 x 2000 | 12.56 kg | $ 11.25 |
| 1.00 mm | 1000 x 2000 | 15.70 kg | $ 13.90 |
| 1.50 mm | 1000 x 2000 | 23.55 kg | $ 20.75 |
| 2.00 mm | 1000 x 2000 | 31.40 kg | $ 27.80 |
| 3.00 mm | 1000 x 2000 | 47.10 kg | $ 41.60 |
Özel Ebat Teorik Ağırlık Hesaplayıcı
İhtiyacınız olan sacın yaklaşık ağırlığını hesaplayın. (Yoğunluk $\text{7.85 kg/dm}^3$ alınmıştır).
Sonuç olarak, galvaniz sac, uygun malzeme seçimi (DX51D veya S Serisi) ve yeterli çinko kaplama kalınlığı (Z değeri) ile on yıllarca paslanmaya karşı koruma sağlayabilen, yüksek dayanımlı bir malzemedir. Paslanmayı önlemek, doğru ürün spesifikasyonunu ve gerekli ek koruma yöntemlerini uygulamaktan geçer.