Kazan Sacı: Basınçlı Kaplar İçin Teknik Özellikler ve Uygulama Rehberi
Kazan sacı, yüksek sıcaklık ve basınç altında çalışacak kapların, boylerlerin, tankların ve ısı eşanjörlerinin imalatı için özel olarak üretilmiş karbon çeliği plakalarıdır. Bu saclar, diğer yapısal çeliklere göre daha yüksek çekme ve akma mukavemetine, aynı zamanda mükemmel kaynaklanabilirlik ve yüksek sıcaklık dayanımına sahip olmalıdır. Yanlış malzeme seçimi, endüstriyel tesisler için büyük riskler doğurabilir. Bu detaylı rehberde, uluslararası standartlara uygun kazan sacı kalitelerini, yaygın kullanılan ölçülerini ve basit ağırlık hesaplama yöntemlerini bulacaksınız.
1. Kazan Sacı Nedir ve Neden Özeldir?
Kazan sacları, Avrupa standartlarında EN 10028 veya Amerikan standartlarında ASTM A516 gibi normlara uygun üretilir. Temel farkları, malzemenin yüksek sıcaklıkta sürünmeye (creep) karşı dirençli olması ve ani basınç değişimlerine dayanabilmesidir. Bu özellikler, çeliğin kimyasal bileşimi ve özel ısıl işlem süreçleri (genellikle normalizasyon) ile sağlanır. Bu saclar, enerji santralleri, rafineriler ve petrokimya tesislerinin kritik bileşenlerini oluşturur.
Kazan Sacının Temel Özellikleri
- Yüksek Akma Mukavemeti ve Çekme Dayanımı.
- Geniş Sıcaklık Aralığında Stabil Mekanik Özellikler.
- Mükemmel Kaynaklanabilirlik (Düşük Karbon Eşdeğeri).
- Basınçlı Kaplar Yönetmeliği (PED) Kriterlerine Uygunluk.
2. Kazan Sacı Standartları ve Kaliteleri
Sektörde en sık kullanılan kazan sacı kaliteleri, Avrupa Birliği’nin EN 10028 serisi ve ABD’nin ASTM/ASME standartlarıdır. İhtiyaca göre düşük, orta ve yüksek mukavemetli çeşitleri mevcuttur.
Avrupa Standardı (EN 10028) Kaliteleri: P Serisi
Bu standarttaki “P” harfi, “Pressure” (Basınç) anlamına gelir. Yanındaki sayı ise minimum akma mukavemetini (Mpa) belirtir.
P265GH – En Yaygın Kullanım Kalitesi
P265GH, ılımlı sıcaklık ve basınç koşulları için tasarlanmıştır. Akma mukavemeti minimum 265 Mpa’dır. Kolay işlenebilirliği sayesinde en çok tercih edilen tiptir. Genellikle endüstriyel kazan, buhar kazanı ve basit basınçlı ekipman imalatında kullanılır.
P355GH – Yüksek Mukavemetli Seçenek
P355GH, yüksek basınç ve sıcaklığın söz konusu olduğu ağır sanayi uygulamaları için idealdir. Minimum akma mukavemeti 355 Mpa seviyesindedir. Daha büyük enerji santrallerinde, depolama tanklarında ve kritik hatlarda kullanılır.
| Kalite Kodu | Akma Mukavemeti (min.) | Çekme Dayanımı (Rm) | Standart Ebat Aralığı (mm) |
|---|---|---|---|
| P265GH | 265 N/mm² | 410 – 540 N/mm² | 5 mm – 80 mm |
| P355GH | 355 N/mm² | 510 – 650 N/mm² | 8 mm – 150 mm |
Amerikan Standardı (ASTM/ASME) Kaliteleri
ASTM A516, özellikle petrol ve gaz endüstrisinde yaygın olarak kullanılır. Farklı “Grade” (Gr.) seviyeleri, mukavemetini belirtir.
ASTM A516 Grade 70 (A516 Gr. 70)
Bu kalite, özellikle düşük sıcaklıkta bile iyi tokluk (sünek yapı) gerektiren uygulamalar için popülerdir. Maksimum karbon içeriği kontrol altında tutularak kaynaklanabilirliği optimize edilmiştir. EN standardındaki P265GH kalitesine muadil olarak görülebilir, ancak düşük sıcaklık performansı daha önemlidir. Kazan sacı uygulamaları için dünya genelinde kabul görmüş bir standardıdır.
3. Kazan Sacı Plaka Ölçüleri ve Ağırlık Hesaplama
Kazan sacları, yapısal çeliklere benzer şekilde plakalar halinde tedarik edilir. Kalınlık, genişlik ve boy ölçüleri, projenin büyüklüğüne ve imalat yöntemine göre değişir.
Standart Üretim ve Stok Ebatları
- Kalınlık: 5 mm’den başlayıp 150 mm’ye kadar ağır plakalarda bulunabilir. Yoğun talep 8 mm ile 40 mm arasındadır.
- Genişlik: En yaygın stok genişlikleri 1500 mm, 2000 mm ve 2500 mm’dir.
- Boy: Standart boylar 6000 mm, 8000 mm ve 12000 mm olmakla birlikte, müşteriye özel boy kesimi yaygındır.
Teorik Ağırlık Hesaplama Formülü
Bir çelik plakanın (kazan sacı dahil) teorik ağırlığı, çeliğin yoğunluğu ($7.85\text{ kg/dm}^3$) kullanılarak aşağıdaki formülle hesaplanır. Bu hesaplama, lojistik ve maliyet planlaması için hayati öneme sahiptir:
$$\text{Ağırlık} \text{ (kg)} = \text{Kalınlık (m)} \times \text{En (m)} \times \text{Boy (m)} \times 7850$$Veya pratik olarak (ölçüler mm cinsinden):
$$\text{Ağırlık} \text{ (kg)} = \frac{\text{Kalınlık (mm)} \times \text{En (mm)} \times \text{Boy (mm)} \times 7.85}{1.000.000}$$Özel Kazan Sacı Ağırlık Hesaplayıcı
Plaka ölçülerinizi girerek teorik ağırlığı ve maliyetinizi hızlıca hesaplayın.
4. Güncel Kazan Sacı Fiyatlandırma Prensipleri
Kazan sacı maliyetleri, standart yapısal çeliklere göre daha yüksektir. Fiyat, tonaj bazında ($/Ton) belirlenir ve kalınlığa, kaliteye ve piyasa koşullarına göre değişkenlik gösterir. Kazan sacı fiyatları için toptan alımlarda indirimler söz konusu olabilir.
Kalınlığa Göre Tahmini Ton Fiyatları (P265GH/A516 Gr. 70 Baz Alınmıştır)
| Kalınlık Aralığı (mm) | Standart Genişlikler (mm) | Tahmini Fiyat (USD/Ton) |
|---|---|---|
| 5 mm – 12 mm | 1500 – 2000 mm | 1050 $ – 1150 $ |
| 14 mm – 30 mm | 2000 – 2500 mm | 1000 $ – 1100 $ |
| 35 mm ve üzeri | 2500 mm ve üzeri | 1100 $ – 1250 $ |